Wspinaj się, żeby mieć z tego frajdę

Wspinaczka to przede wszystkim droga w głąb siebie, a większość przejścia drogi, to nie tylko siła mięśni, ale przede wszystkim siła woli. Brzmię jak smętny filozof? Każdy dobry wspinacz jest trochę mistykiem, a ja mam ambicje być dobrym wspinaczem!

Zaczynając swoją podróż do „mitycznego 8a”, fajnie poznać każdy rodzaj wspinaczki, bo zupełnie czym innym jest buldering, a czym innym wspinanie z liną. Raczej nie ma jednej uniwersalnej metody która spowoduje że będziesz mistrzem wszystkiego. Chyba, że olimpijskim, ale o tym kiedy indziej.

Ja na przykład nie cierpię bulderów i niejeden kryzys miałem przez to że mój trening bardzo długo opierał się głownie na nich, a ktoś mi wmówił że robienie baldów przełoży się na wspinanie z liną i tak trzeba. A nie trzeba.

Haczenie piętą
Haczenie piętą

Jedyne, we wspinaniu co musisz — to się dobrze bawić. To wystarczy, a „cyfra” będzie rosła niejako przy okazji. Wyćwiczysz różne rodzaje ruchów, zaczniesz rozumieć o co chodzi z optymalnym ustawieniem, i w ten sposób, doskonaląc się samemu, dożeglujesz do, mniej więcej, 6b, a może nawet trochę dalej. Nasze wspinanie to zawsze, mniej lub bardziej, trening. Jeśli chcesz wyjść poza to 6b, potrzebujesz trenera. Doświadczony trener ułatwia trening, bo wie co powinniśmy robić żeby nam szybciej „rosło”. Idealnie jest mieć plan treningowy dopasowany pod nasze własne cele i potrzeby, uwzględniający nasze mocne strony i słabości.

Warto poszukać trenera który wspina się tak jak my lubimy. Jeśli celujesz w buldery, nie idź na zajęcia do ludzi, których najlepsze przejścia to przejścia górskie! I co równie ważne nie ma sensu szkolić się u osoby z którą się źle dogadujemy. Dotyczy to zarówno kursów, jak i regularnych zajęć. Środowisko wspinaczkowe jest o tyle specyficzne, że szkoli kursantów, nie tylko jako klientów, ale też jako potencjalnych partnerów. Przynajmniej tak głosi motto w jednej z taternickich baz, bardzo bym chciał w to wierzyć. Bo dobry partner we wspinaniu to podstawa.

Jurak Krakowsko-Częstochowska, Mirów
Jurak Krakowsko-Częstochowska, Mirów

Warto założyć sobie jakiś plan rozwoju, nawet bardzo ogólnikowy, typu „chcę się dużo wspinać w skałkach na Jurze”, „chce się wspinać w Alpach” albo
„będę się tylko wspinać na sztucznej ściance”, bo każdy z tych celów będzie wymagał innego przygotowania, przykładowo w granitowych Tatrach nie spotkamy typowych dla Jury dziurek.

Wielu ludzi, w tym i ja, powie, że esencją wspinania jest wspinanie w naturze, nie na „paździerzu”, a co gorliwsi (w tym i ja ;) że liczą się tylko góry, a sztuczna ścianka to tylko sposób na ćwiczenie „buły”, bo nawet najbardziej finezyjne ruchy na panelu rzadko mają coś wspólnego z tymi w naturze.

Ale kim oni wszyscy są żeby Ci mówić jak masz żyć? Wspinaj się tak, żeby mieć z tego frajdę.

Szukając instruktora zawsze warto popytać znajomych, kogo polecają i dlaczego, no i oczywiście szczerze pogadać z ludźmi do których się chce zapisać. Wspinaczka to przede wszystkim droga w głąb siebie, a większość przejścia drogi, to nie tylko siła mięśni, ale przede wszystkim siła woli. Brzmię jak smętny filozof? Każdy dobry wspinacz jest trochę mistykiem, a ja mam ambicje być dobrym wspinaczem!

Jakie są korzyści ze wspinania?

Oczywiście kształtowanie ciała i ducha, oczywiście bycie częścią super środowiska. Ale przecież góry wysokie to jedne z ostatnich ostoi prawdziwej dzikiej przyrody. Miejsc, gdzie jesteśmy sam na sam z naturą, przestrzenią i… samym sobą. Dlatego wspinaczka, to jedna z tych aktywności, które nie tylko są przyjemne, ale dają nam możliwość poznawania, nawet odkrywania zupełnie nowych miejsc. Również w sobie.

Wielowyciągówka Tatry
Wielowyciągówka Tatry fot. Anka Gula

Jak tylko mogę, to wspinam się w górach albo skałach, ale w codziennej rzeczywistości głównie trenuję na warszawskim Makaku, czasem sam, czasem na zajęciach zorganizowanych, zawsze z zamysłem żeby ćwiczyć do letniego sezonu w „naturze”. Mam to z tyłu głowy gdy planuję sobie zadania na treningu. Zwykle przedkładam wytrzymałość nad czystą siłę, dlatego nie mam parcia na takie wyczyny jak podciąganie się na jednej ręce. Co mi po tym że się to zrobię raz, na tysiąc metrowej drodze? Uważam że praktyczniejsze jest zbudowanie „zapasu” żeby mieć czas się zastanowić w krytycznym, trudnym momencie i zaplanować dalszą część drogi.

Jak wspomniałem, nie lubię bulderów, robię je raz na ruski rok, głównie żeby się pobawić albo na rozgrzewkę. Lubię drogi mocno przewieszone, po bardzo dobrych chwytach, wymagające specyficznych technik, np. podhaczania palców czy pięt, jednak najbardziej „moją” formacją są pionowe (lub bardzo lekko przewieszone) płyty, zwłaszcza drogi po małych krawądkach lub dziurkach, wymagające balansu i delikatności w ruchach.

Ambitnie wspinam się od czterech lat, aktualnie na poziomie około 7b.

Rejon Vajont
Żabi Koń, Dolina Kobylańska

 

Jak trenować żeby było i fajnie, i miło?

Złotą zasadą, którą wyznaję, jest to, że mimo wszystko wspinaczka ma być przyjemna. Również trening. Robimy to, co robimy, bo to kochamy, a nie bo jesteśmy mięśniakiem z nastawieniem na wynik. Owszem, wynik określa nasz postęp. Ale postęp nie określa naszego wyniku.

Po pierwsze, wspinaczka jest jak gra na gitarze. Nieważne ile książek o tonacji molowej przeczytasz, nieważne ilu gitarzystów na youtubie obejrzysz, dopóki nie spędzisz z „wiosłem” wielu, wielu godzin, nie nauczysz się grać. Więc po pierwsze:
Trzeba robić metry.
Nie ma to tamto, zwłaszcza na początku po prostu trzeba mieć kontakt ze ścianą. Bez pracy nie ma kołaczy, ale chyba o te metry nam chodzi?

20150208_150022_IMG17617.JPG
2015 — nieprecyzyjne wstawienie

Po drugie, po co się męczyć?  Najtrudniejsze, czego uczą w tej zabawie, to jak oszczędzać siły albo jak odpoczywać. Kilkoro znajomych pytało mnie ile razy się podciągam. Odpowiem oględnie — niewiele. A znam takich, lepszych od siebie, co prawie wcale.

Ideologicznie , wspinaczka to nie sztuka podciągania się, tylko wchodzenia po ścianie. Wchodzenia. Na nogach. Dopóki wspinamy się po dobrych chwytach (tzw. „klamach”), wciąganie na rękach coraz wyżej jest kuszące, ale wystarczy, że droga choć minimalnie nie przypomina „drabiny” i ta pseudotechnika przestaje się sprawdzać. Więc po drugie — oszczędność sił.

20161211_173859_DSC_0049.JPG
2016 — prawdziwa siła techniki się nie boi

Po trzecie, oczywiście pomijając kwestie bezpieczeństwa, najważniejszym organem wspinaczkowym nie jest biceps, tylko mózg. Nieprzypadkowo o wspinaczkowych trudnościach mówimy „problemy”. Sekwencja przechwytów to wykute w skale zagadki, które trzeba rozwiązać. Wiedząc że nie powinniśmy się — niepotrzebnie, czasem inaczej się nie da — męczyć, wychodzi opracowanie patentów, czyli wymyślenie jak trudne miejsce przejść — i nie spaść! Nie bójmy się myśleć.

To chyba całkiem proste, że żeby było lepiej, musimy się po prostu wspinać, to jeszcze mamy starać się nie męczyć, a po drodze największą trudnością są puzzle jak się ustawić? W teorii — tak jest, w praktyce — żaden z elementów wcale nie jest dla początkującego ani trochę łatwy!

20171127_174936_IMG_2448.JPG
2017 — kombinacja przypaku i postęp techniczny

Nie ma co się zniechęcać początkowymi niepowodzeniami, ale też zbytnio napalać szybkim przejściem przez łatwiejsze stopnie trudności. Rozwój jest jak czarodziej Gandalf — nie przychodzi zbyt szybko, bądź zbyt wolno, tylko wtedy kiedy powinien.

Jedyną słuszną metodą jest… wspinać się!

Ale będzie tam wspinanie?

Wspinamy się wszyscy troje, cała rodzina, dwa pokolenia. Wspinaczkowego bakcyla nie złapałem od razu, mimo zabierania na ściankę, w skały i łagodnego zachęcania mnie od lat absolutnie szczenięcych — Bysiek o wspinaniu.

„Ale będzie tam wspinanie?” to od paru lat najważniejsze pytanie które zadaję jak matka-kapitan składa propozycję trasy bądź wariantu.

Wspinamy się wszyscy troje, cała rodzina, dwa pokolenia, mniej lub bardziej fanatycznie, mniej lub bardziej z przyległościami. Od dawna.

Seniorska część załogi swoją złotą erę wspinania miała na przełomie lat ’80 i ’90, w takich warunkach, które tak mnie, jak moich równolatków, przyprawiają o mdłości. Potem nastąpiła dwudziestoletnia przerwa — z miejsca pozdrawiam jako jej główny sprawca — zakończona chwalebnym renesansem lat temu kilka.

Rodzinny etos zawsze miał gdzieś w tle górskie życie, czy to jako prześmiewcze powiedzonko jestem dupa, nie taternik, czy używane przeze mnie, już bodaj ośmioletniego — „Jestem synem dwójki taterników i speleologa”, co nawet poniekąd było prawdą. Szczególną radość znajdowałem w odpowiadaniu w ten sposób wszelkiej maści przedszkolankom i nauczycielkom, które były PEWNE że zaraz spadnę z tego drzewa/drabinek/słupa średniego napięcia. Nie spadałem.

1990.07-22_17
Sekcja senioralna w wieku juniorskim 1990 na Świstówce

Mimo to, nikt nie był zawodnikiem. Nikt nie miał na koncie ekstremalnych przejść skałkowych. Etos wspinacza w domu był etosem taternika-alpinisty. Ale rekreacyjnego, łojanta-hobbysty-wagabundy, jedzącego Konserwę Turystyczną™, waletującego w Pięciu Stawach i śpiącego pod głazem w tatrzańskiej Pustej Dolinie.

Wspinaczkowego bakcyla nie złapałem od razu, mimo zabierania na ściankę, w skały i łagodnego zachęcania mnie od lat absolutnie szczenięcych (zapis kopalny wskazuje na przełom mileniów), a dopiero pod koniec gimnazjum uznałem, że chce się w to bawić.
W roku pańskim 2010, jesienią, robię kurs wspinaczki na sztucznej ścianie.

W zasadzie aż do matury wspinałem się mocno rekreacyjnie, rzadko częściej niż raz na dwa czy trzy tygodnie, na niewygórowanym poziomie trudności. A potem poszedłem na studia. Trafiłem na obowiązkowy wuef, na który po raz pierwszy od początku edukacji chodziłem z radością. A chodziłem nie tylko na swoje zajęcia, ale tak często, jak tylko było wolne miejsce w grupie. Czasem po trzy razy w tygodniu. Bo z całej bogatej oferty UW, wybrałem oczywiście wspinaczkę. Tu warto odnotować, że przez dwanaście (!) lat szkoły, WF był moim znienawidzonym przedmiotem, i migałem się z niego jak tylko mogłem. Prosto z WF-u trafiłem do uniwersyteckiej sekcji AZS, i to właśnie tam zaczęło się moje wspinanie „na poważnie”, dwa razy w tygodniu pod okiem trenera.

Kilka semestrów regularnego treningu i regularne weekendowe wypady na ścianę z rodziną czy znajomymi przyniosły rezultat — wspinałem się coraz lepiej, i gdy mniej więcej już wiedziałem którym końcem liny się związać, który but jest lewy i jak odróżnić karabinek od karabinu — zrealizowałem marzenie, które miałem w głowie od momentu wkręcenia się we wspinanie.

Zrobiłem kurs taternicki. Było lato 2016.

Kurs to prawie dwa tygodnie „łojenia” w górach, dróg nietrudnych, co prawda rzadko wycenionych wyżej niż V, ale nieprzygotowanych tak, jak drogi na sztucznych ściankach czy nawet w skałkach. A czasem nieprzygotowanych wcale. To znaczy, że nie ma założonych punktów do asekuracji, nie mówiąc o ekspresach. Nie tylko trzeba mieć ze sobą własne ekspresy, jak przy wspinaniu sportowym, ale czasem też wbijać haki czy wkładać specjalne kostki w skalne szczeliny, by mieć gdzie te ekspresy wpiąć. Pewne, metalowe kotwy, wwiercone głęboko w skałę, to w górach rzadkość, a każdy punkt asekuracyjny, który zakładamy samodzielnie ma szansę wypaść, nieprzyjemnie wydłużając nasz lot.
Dodajmy do tego specyficzną budowę Tatr, z mnóstwem półek i półeczek, na które można boleśnie spaść, to zrozumiemy dlaczego walor moralny takiego wspinania jest znacznie większy. Założenie jest proste — w górach, „na własnej”, się nie odpada od ściany. Po prostu nie.

14224918_1093865827316768_2705728140086920340_n.jpg
Kosmołata na Mnichu fot. Maciej Tertelis

A po kursie, jak miałem formę roku, pojawił się Maciej.
Maciej się zna z rodziną od wspomnianych lat 80, tylko że — w przeciwieństwie do nich — nie wypadł z obiegu na 20 lat. Pojawił, i zapytał Siwą, czy może mi zaproponować wyjazd– w końcu syn znajomej, do tego jedynak, kurtuazji musiało stać się zadość. Po czym, zupełnie jak w szancie, zadzwonił do mnie pytając „Stary, czy masz czas?”
Miałem. Pojechaliśmy. W jeden weekend na Mnichu wytyczyliśmy Kosmołatę, a na Kazalnicy powtórzyliśmy Schody do Nieba.
Na kultowej Kazalnicy. Zerwuni, Polskiej ścianie ścian. Jako że był to mój pierwszy wyjazd jako — całkiem świeżo upieczonego — taternika, a prowadzenie nowych dróg jest najbardziej prestiżowym wyczynem, często cenionym wyżej niż przechodzenie dróg trudnych sportowych, zacząłem z wysokiego C. A nawet C+.

We wrześniu pojechaliśmy rodzinnie w Dolomity. Och, niech żałuje kto tego nie widział, komizm kłótni o wyższość „starego nawyku” nad „gorliwością neofity” jest nie do powtórzenia na sucho. Rodzina przekonała się że stare kości warto rozruszać, bo tak jak było to fajne w 92, tak fajne jest teraz, a postęp techniczny i gonienie Zachodu spowodowało że można wspinać się w czymś innym, niż uprząż szyta z pasów samochodowych, czy asekurować sprzętem wyższej jakości niż czekan zrobiony przez kumpla w garażu. Tak, to były heroiczne czasy.

Zimą liznąłem wspinania w lodzie, a tego lata zrobiliśmy z Maciejem jeszcze dwie nowe drogi. Ale to już późniejsza historia.

W ciągu ostatnich lat, zaczynając jako kompletny żółtodziób, skończyłem jako taternik z nowymi drogami na koncie. Gdzie poniesie przyszłość? Zobaczymy.

Przejechać przez Neapol i nie umrzeć  

Sądzę, że od 2014 wiele się tam nie zmieniło.

Sygnalizacja świetlna jest okazją do kontaktów towarzyskich. Kolory sygnalizacji delikatnie sugerują do kogo należy podjechać, żeby pogadać. Im więcej samochodów na skrzyżowaniu tym lepiej. Jeśli bardzo chcesz przejechać, to zatrąb, uśmiechnij się i intensywnie machaj rękami. Machanie rękami jako uniwersalna metoda konwersacji działa. Jak ktoś macha i krzyczy, krzycz głośniej, w dowolnym języku i machaj intensywniej. Przeprosi i Cię przepuści.

Generalnie całe miasto jest odpornym na przepisy ruchu drogowego korkiem. Parkuje się tam, gdzie w danym momencie się zatrzymało.

20140930.101450_IMG15894-001.JPG

Jak droga jest za wąska, żeby przejechać dostawczakiem — jedź i tak, najwyżej się przytrzesz. Jeśli stoją samochody — jedź, najwyżej je przytrzesz i pourywasz lusterka.
(nie miałam na to psychy, ale przede mną jechała ciężarówka robiąca przejazd).

I nie dajcie sobie wmówić, że się nie da.
— Jak tu się przejeżdża!?
— ODWAŻNIE.

I pojechała.

Czytaj dalej „Przejechać przez Neapol i nie umrzeć  ”

Jeśli nie kamper, to co?

W poniedziałek koło południa zobaczyłam na ulicy interesujący, kanciasty samochód, wyglądający jak nieślubne dziecko Skody Yeti i Jeepa Renegata. W poniedziałek wieczorem miałam już obejrzane wszystkie strony w internecie i wiedziałam, że kocham Hondę Element, samochód produkowany na rynek amerykański, rzadko występujący w Europie i endemicznie w Polsce. We wtorek,  wiedziałam gdzie i jakie modele są wystawione na sprzedaż. Tydzień później, wyjechałam z komisu na Okęciu buraczkową Hanuszką.

Honda Element ma napęd na cztery koła, z którego w mieście nie korzysta, ale można ją do tego zmusić. Posiada również, tę samą co kamper, zdumiewającą dysproporcję pomiędzy moją kubaturą, a kubaturą pojazdu obliczonego na potężnego Amerykanina. „Pani taka chudziutka, a taki duży samochód prowadzi”, jak to zakrzyknął kiedyś pan na stacji benzynowej na widok mnie i kampera Bobka.

Poprzednio jeździłam świnką morską — Fordem Fusion — ani to SUV, ani to kombi, ani to sedan. Dobry samochód do wjeżdżania na krawężniki.  Hanuszka jest kompletnie nierozsądnym skrzyżowaniem kombi, SUVa i pickupa, jest kanciasta, trochę ładniejsza od Fiata Multipla i idealnie pasująca do imidżu osoby nieobliczalnej. Można w niej wozić rowery i skuter, można w niej spać.

Fotele rozkładają się na dwie wielkie kanapy. Nie za długi człowiek mieści się też na podłodze po złożeniu tylnych siedzeń. Zmieści się sześć plecaków, trzy osoby i szpej wspinaczkowy. Zmieści się zmywarka i lodówka, deski, szafa i kanapa z Ikei, chociaż może niekoniecznie razem z trzema ludźmi i plecakami. Może zmieści się nawet mój grejpfrut, jak już uznam, że czas na wywiezienie do do Domu Spokojnej Starości dla Drzew Cytrusowych.

Ma też wady. Jest czteroosobowa, ale nie pamiętam kiedy ostatnio wiozłam pięć osób.  Nie zmieściła się w całości w budżecie jaki miałam na nowy samochód, ale pomińmy milczeniem  wstydliwy wątek mojej permanentnej indolencji finansowej (patrz punkt dorosłość). Nie jest samochodem ekonomicznym, szczególnie na miasto — ma duży silnik (2,5 litra), na szczęście zaopatrzony w instalację gazową, powoli dociera do nas, że jednak nie zbankrutuję na paliwo. Parkuje się nią nieco łatwiej niż kamperem, bo ma wspomaganie kierownicy, ale dalej nie jest to „łatwo”. Jak pod domem zaparkowałam równolegle, bez poprawiania się, domagałam się od rodziny oklasków i wyrazów uznania. Ma też automatyczną skrzynię biegów, więc jadąc nią, nie bardzo mam pomysł, co zrobić z lewą nogą i prawą ręką. Ciekawe kiedy przestanę tupać w podłogę i patrzeć na kontrolki, żeby sprawdzić ja którym biegu jestem.

Mam wrażenie, że jej kompletnie nie znam, że zaraz mnie czymś zaskoczy, miłym albo niemiłym. Ale na razie prowadzenie samochodu sprawia mi taką frajdę, jak w 1986, kiedy odebrałam prawo jazdy i jak zmieniłam malucha z Forda Fiestę.

 

Więc trzymajcie kciuki, żebyśmy żyły długo i szczęśliwie.

Rumunio, nie rozczaruj mnie

To była pierwsza myśl jaka tłukła mi się w głowie jak jechałam przez Rumunię. Bo była jak z moich wyobrażeń o kraju idealnym i bałam się, że coś lub ktoś mi tę wizję zepsuje.

#spoiler — nie zepsuło

Kamper

Nie rozczarowała, chociaż to zdanie powiedziałam już drugiego dnia, kiedy się zorientowałam, że poza tym, że jestem w bardzo dużych Bieszczadach, to jeszcze znalazłam się w raju. Jechałam po kraju pustym, życzliwym, pełnym placyków i zatoczek. Bez zakazów zatrzymywania się na noc, w zasadzie w ogóle bez zakazów zatrzymywania się w miejscach nie będących przejściem dla pieszych albo chodnikiem. Bo tego pilnują. Jedyny mandat za szybą (nie moją!), jaki widziałam był za częściowe zastawienie chodnika.

Przez trzy tygodnie dwa razy spaliśmy na kempingu, raz w Bułgarii, w Złotych Piaskach (nie zachwyca), a raz skusiły nas ciepłe źródła. Poza ty wszystkie noclegi były na dziko, legalnie, w pięknych miejscach i kompletnie odludne. Czy może być coś lepszego? Nasz mało reprezentacyjny, w porównaniu w niemieckimi emerytami, pojazd też nie budził sensacji, spotkaliśmy sporo takich na lokalnych blachach.

Tu można obejrzeć nasze noclegi:

Noclegi 2017 -- Rumunia//embedr.flickr.com/assets/client-code.js

Kempingów nie testowaliśmy, jedyny na którym się zatrzymaliśmy był w zasadzie parkingiem za płotem. Z luksusów był kran z zimną wodą śmierdzącą zgniłym jajem i bardzo, bardzo zaniedbana toaleta. Serio, nie jestem wybredna. W niejednym kiblu srałam, że tak sentencjonalnie rzucę wulgaryzmem. Ale to było Bardzo Złe. Bogatych kempingów nie testowałam, pewnie jest lepiej. Ale nie ma ciepłych źródeł w promieniu 200 metrów.

Ze zlewaniem ścieków było słabo. Serwisowaliśmy kampera na nieco bardziej luksusowym kempingu w Złotych Piaskach (ciepła woda, pralka, zlewka chemii i brudnej wody). Szarą wodę (tę z kranu, z zanieczyszczeń zawiera niewielkie ilości mydła) laliśmy w rowy melioracyjne. Wodę nabieraliśmy z mniej lub bardziej świętych źródełek, a chemicznej toalety staraliśmy się nie używać.

20170915_143023_DSC_0140.JPG

Drum in lucru

Ten napis za pierwszym razem nawet nas rozśmieszył, ale po kolejnym, …dziesiątym kilometrze jazdy po drodze w budowie raczej irytował. Ale #rumuniawruinie i mają tego efekty. Przeważająca większość dróg to przyzwoity asfalt. Nowy, unijny. Czasem mniej przyzwoity pamiętający Ceaușescu, ale zawieszenie wytrzymało. Nie bylibyśmy sobą, jeśli nie wtarabaniliśmy się na szutr in lukru, ale i szutry zazwyczaj były przyzwoite. A o drodze nr 306, którą poprowadził nas Bysiek z Góglem jeszcze napiszę.

Więcej dróc tutaj (Flickr):
Rumuńskie drogi//embedr.flickr.com/assets/client-code.js

Po tych dobrych drogach jeżdżą spokojni i uśmiechnięci Rumuni. Jeśli się spodziewacie dzikiej hordy rozbijającej się starymi Daciami, to się srodze zawiedziecie. Średnia samochodowa — mniej więcej taka jak w Małopolsce. Trochę gratów,  dużo przeciętniaków, czasem przemknie coś na  bogato. Tylko w Małopolsce już nie spotyka się już na drodze fur. Takich fur, co to ją w Misiu mieli za samolot oddać w ramach ekstradycji. Koń, furman, furmanka, rodzina na pokładzie, pies biegnie za furą. Sielanka. Furmani przed zakrętami zjeżdżają na pobocze i dają znaki oburącz (jechać, jechać szybko, nie jechać) i wymija się ich bez trudu.

Samochody jeżdżą spokojnie, w miarę przestrzegają przepisów, mniej lub bardziej skutecznie lawirują między biegającymi po asfalcie psami i kotami i raczej skutecznie między kozami, owcami, krowami i końmi. Przejechanego konia nie widziałam.
Na suwak jeździć umieją, znaków drogowych przestrzegają. No, zazwyczaj. Najczęstszym znakiem na krętej rumuńskiej drodze jest zakaz wyprzedzania. Dla własnego dobra lepiej go przestrzegać, bo nie ustawiają ich na wyrost. Z liniami ciągłymi już nie jest to tak oczywiste. I przestrzegają nieco mniej.

Nie testowałam, ale mandaty za wymuszenie pierwszeństwa na pieszym na pasach muszą być srogie, bo szacunek, jakim się piesi cieszą jest godny pozazdroszczenia. Jeździłam w wielu krajach i Rumunia jeśli chodzi o bezpieczeństwo pieszego mieści się w pierwszej piątce. Tak, też byłam zaskoczona. I było mi wstyd.

Ludzie

Spodziewałam się kraju pomiędzy Albanią a Chorwacją, a dostałam coś pomiędzy Słowacją a Włochami. Z ludnością pomiędzy Węgrami a Norwegami. Gdyby nie śladowa znajomość słówek łacińskich z liceum (dziękuję profesor Tomasz Piotrowicz) pozostawało nam dogadywanie się na migi. Na pierwszy rzut ucha to grupa językowa ugroromańska. Na początku nie rozumiesz nic, a potem zaczynasz cytować Owidiusza. Sprawdza się dodawanie do każdego słowa końcówki -ul (bulevardul, sanatoriul, centrul, teritoriul). W sumie łatwe. Mówiąca tą zdumiewającą mieszanką ludność jest życzliwa i pozbawiona ekspresji południowców. W dużym skrócie — nic od ciebie nie chcą. Pokochałam ich od pierwszego wejścia do sklepu, Uwielbiam, kiedy nikt mnie nie zagaduje, nie zaczepia, nie namawia.  Zapytani odpowiadają wyczerpująco, uśmiechają się, ale poziom turystycznego marketingu bezpośredniego mają nordycki. Chcesz to kupujesz, chcesz to zwiedzasz, chcesz to gadasz. Nie chcesz — to fajnie, obejrzyj sobie zamek i głowy nie zawracaj.

Kraj mikropłatności

Rumuńska leja przelicza się na złotówki praktycznie 1:1. To znacznie ułatwia. Benzyna kosztuje mniej więcej tyle co w Polsce, jedzenie też. Droższy jest nabiał, co nasz zabolało, tańsze owoce i warzywa. Te ostatnie zresztą kupuje się przy drogach za symboliczne pieniądze. Dwie reklamówki winogron, cukinii, papryk i pomidorów potrafią kosztować 10 zł.

Byliśmy zachwyceni małymi sklepikami na każdym rogu i paśnikiem przy drodze. Na widok warzyw i owoców sprzedawanych we wsiach dostaliśmy ślinotoku i oczopląsu. Byliśmy w raju dla wegetarian i innych roślinożerów. Raz kupiliśmy winogrona, które w całości musiał zjeść AJS, bo dla mnie i Byśka okazały się za słodkie, więc niejadalne. Za to rumuńskie pomidory śnią mi się do dzisiaj.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Sporo rzeczy jest płatnych (zwiedzanie, fotografowanie w zabytku, parking), ale są to właśnie mikropłatności. Bilet do zamku 7 zł, fotografowanie 5 zł. Parking 2 zł. Płacenie kartą w większości miejsc. Na wszystkich stacjach benzynowych i marketach. W większości sklepów. W niszowych zameczkach niekoniecznie. No i oczywiście nie w warzywnym paśniku przy drodze.

Turystyka

Turystycznie w Rumunii można się zakochać. Nie ważne co lubisz: zabytki rzymskie, secesję, socrealizm, muzea, zamki, galerie, puste morze z naturystami, góry typu Bieszczady, góry typu Tatry, pola, lasy, zapory, kopalnie soli, gorące źródła. Może masz ochotę wjechać kamperem w Dolinę Kościeliską? Albo na Ornak? A może chcesz na pamiątkę czaszkę muflona albo ciepłe skarpety?

Zaniedbaliśmy miasta. Pobieżnie obejrzana Konstanca się nie liczy. Zaniedbaliśmy liczne abandony i imponujące ceaușescalia. Za krótko byliśmy na północy Rumunii, przy granicy z Mołdawią. W zasadzie wszędzie byliśmy za krótko i widzieliśmy za mało, bo ilość miejsc zasługujących na uwagę nas przytłoczyła. Naprawdę nie wiem jakim cudem jest tam tak mało ludzi, bo to taka tania Norwegia z krótszą linią brzegową i bez wody w fiordach.

Wszędzie można wynająć pokoje (canzare, rooms, zimmer frei) — cen nie sprawdzałam, a gógla macie.

Serpentyny

Oczywiście przejechaliśmy obie. Transfogaraską i Transalpinę. Po to w końcu tam jechałam, wbrew sceptycznym pytaniom „ale, że kamperem? Transfogaraską?”. Więc nawet starym kamperem Transfogaraska jest łatwa. Piękna, równa, szeroka i łatwa. Przejedziecie tam wszystkim. Widziałam wiele parszywych dróg i morderczych serpentyn — tu jest luksus, komfort i zatoczka przy co drugiej serpentynie. Transfogaraska jest wisienką na torcie i nie ma na niej żadnych trudności i serio, nie strugam tu kozaka. Nieco trudniejsza jest Transalpina, bo starsza i niekoniecznie budowana pod czołgi. Tu już kawałkami zakręty brałam na jedynce, ale też jest pokonywalna dla przeciętnie uzdolnionego kierowcy.

Bezpieczeństwo

Miłość jest ślepa, a ja pokochałam Rumunię od pierwszego dotknięcia koła, ale w żadnym kraju nie czułam się tak bezpiecznie. Zły PR zrobili Rumunii imigranci w latach ’90, którzy na kilka lat opanowali nasze miasta i właśnie nimi straszono mnie przed wyjazdem. Dobrze, że z natury nie jestem przesadnie płochliwa. Romskie wioski są wyjątkowo dekoracyjne i wyglądają, jak żywcem wyrwane z Bollywood.

W górach są obozowiska, których nie nazwałabym taborem — niezłe samochody, kilka przyczep, w lepszym stanie niż nasz kamper i suszarnie grzybów, gdzie Romowie znoszą na plecach wielkie kosze na bieliznę wypełnione grzybami wielkości patelni. A ja nie widziałam ani jednego grzyba, a serio, umiem je zbierać.

Nie bałam się nigdzie, a największą przykrością, która mnie w Rumunii spotkała był katar przez który spędziłam dwa dni z gorączką nad Morzem Czarnym, wdychając czarny jod.

Pomyśleć, że tyle ofiarował mi kraj, który był dla mnie początkowo tylko kompromisem między odległością, kosztami i pofałdowaniem.

Noc Herkulesa

Poranek na ponad 2100 w puchowym śpiworze był gorący. Kamper stał w chmurach w jednym z najwyższych miejsc drogi Transalpina. Załoga spała z nadzieją na lepsze widoki. Pierwszej jesiennej nocy spadł mokry śnieg. Mgła nie opadła.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Zaśpiewałem domownikom na obudzenie:

I’m dreaming of a white Christmas
Just like the ones I used to know
Where the treetops glisten and children listen
To hear sleigh bells in the snow

Potem kawa, śniadanie i w drogę. Pod podstawą chmur, na 1800 mnpm, widoki były już piękne, a dzień słoneczny. Naszym celem miał być kurort Băile Herculane i okolice, obfitujące w skalne wspinaczkowe ściany i ciepłe wody. Droga była piękna i górzysta.

Z każdym metrem w dół wracało lato. Skalne ściany rzeki Cerna (Czerna) stawały się coraz bardziej imponujące a klimat śródziemnomorski. Wjazd do Băile przeraził mnie ilością ludzi i samochodów. Spodziewałem się jednak, zatłoczonego kurortu od jakich uciekam, jak od Zakopanego. Dalej był jednak senny Ciechocinek po sezonie i czasach świetności, pełen cudownych abandonów, prawie pustych ulic, za to otoczony śliczną przyrodą. Na sławnych rzymskich łaźniach stały hotele – wieżowce, betonowe molochy. Spadek po Nicolae Ceauşescu – wszystko zgrzebne jak rumuński szałas lub odarte ze splendoru niczym burżuj w pierdlu u komucha.

Nas ciekawiły źródła termalne otoczone legendą Herkulesa. Rzymianie byli mistrzami sztuki sanum per aquam zwanego dziś jako SPA. Jeśli oni uznali to miejsce za najbardziej wyjątkowe w Imperium Romanum, to coś musiało być na rzeczy. Bysiek – student geologii wyraził opinię, że SPA to zabobon, a balneologia to podobnie niegodny dział medycyny jak homeopatia. Mógł mieć rację.

Łaźnie i źródła w centrum okazały się abandonem, w którym po wodach pozostał tylko smród zgniłych jaj i ropy naftowej. Hoteli SPA się brzydzimy. Wszystkie wskazówki kierowały nas do jedynego zatłoczonego miejsca, które minęliśmy po drodze, tam gdzie na zakazie parkowania stało mnóstwo samochodów, niektóre z przyczepami kempingowymi. Wybraliśmy pobliski kemping nad rzeką. Anna-Maria marzyła już bardzo o ciepłym prysznicu.

20170923_162405_DSC_0062_1

Ciepłej wody niestety tam nie było. Dwie kabiny prysznicowe były zamknięte, za to w jedynej otwartej była kupa – może nawet jeszcze ciepła. Poszliśmy więc do lokalnej pizzerii, po pizzę dla nadąsanego Jakuba, rozżalonego siermiężną Rumunią. Były niestety tylko grube frytki z ziemniaków przekrojonych w ćwiartki.

Miejsca kąpieli w ciepłych źródłach, pięknie położone pośród skał-ogrodów nad rzeką Cerna, będącą jeszcze tutaj wartkim górskim strumieniem, swoją obskurnością kontrastowały z pięknem okolicznej przyrody. W betonowej wannie pomalowanej na niebiesko moczył się za darmo tłumek Rumunów różnej płci i wieku. Obok stały tylko prymitywnie sklecone budy profesjonalnych masażystów. Tak przynajmniej obiecywały liczne plakaty.

20170923_162617_DSC_0065_1
Drugie miejsce naturalnego wypływu ciepłych wód było jeszcze ciekawsze, acz mniej zatłoczone. Pod drogą i grubą rurą wodociągową, w betonowej skarpie była kawerna i maleńki basenik, głęboki na 1,5 metra, z czystego betonu, przyklejony do naturalnej skały, z której tryskała gorąca woda. Tam ludzi było już mniej. Infrastruktura w pełni amatorska. Dechy i konary zawieszone na betonowych ścianach z nabitymi gwoździami stanowiły wieszaki na odzież. Była nawet dziurawa kabina przebieralni sklecona z przypadkowych szmat i prętów, oraz były dyżurne butelki PET. Służyły one do nabierania wody bezpośrednio ze źródła, aby po wyjściu z wanny społecznej obmyć się, czystą biologicznie wodą.

Wahałem się. Moja fobia społeczna, granicząca z autyzmem, wymagała herkulesowej pracy nad sobą, by skorzystać z dobrodziejstwa tych miejsc. Ciekawość, aby po raz pierwszy w życiu zażyć tak egzotycznego spa dała mi jednak odwagę Heraklesa.
Wybrałem wannę nr 2 w stylu industrialnym, gdyż opodal były też nad strumieniem gorące źródła w naturalnej, skalnej obudowie wielkości wiadra, w których Anna-Maria mogła bez obrzydzenia wymoczyć nogi, gdyż nie dała rady zażyć zażyłości kąpieli, wymagających kontaktów towarzyskich.  I teraz żałuje.

Łachy powiesiłem na gwóźdź i wskoczyłem po drabince zbitej z dech licowych jakiegoś abandonu, oderwanych chyba od zabytkowej stolarki okiennej. W betonowej dziurze moczyło się już czterech facetów. Młody brunet o posturze Herkulesa, dwóch siwych, nobliwych panów i jeden łysy staruszek. Pod betonową, popękaną płytą podpartą stemplem ukrywa się wstydliwie jeszcze para trzydziestolatków.

Na szczęście nikt ze mną nie próbuje nawiązywać rozmowy. Nauczyłem się już to cenić u Rumunów. Są pełni życzliwości i uprzejmości, lecz także taktu i dystansu wobec obcych. Jako kierowcy wykazują się znacznie większą kulturą od naszych rodaków. Sytuacje mogące doprowadzić do konfliktu rozpoczynają uśmiechem. Prawie nie trąbią.

Wytatuowany przystojniak, którego panie z wielkiego miasta szarpały by jak Reksio szynkę, był duszą towarzystwa, mistrzem permanentnej elokwencji. Na betonowym rancie ciepłej nyży stały już jego trzy puste butelki piwa, jedna jeszcze pełna i pusta paczka szlugów. Właśnie otwierał nową paczkę Dunhillów.

Po rumuńsku rozumiem tylko ulubione zdanie Siwej: „Dupa masa cinci lei pierdata”, zatem nawet nie próbowałem zrozumieć dyskusji. Oddałem się więc ciepłej wodzie o idealnej temperaturze. Tymczasem mózg zaczął sam składać sens obcych słów. Panowie żywo rozmawiali o polityce i historii. Dowiedziałem się, że Polacy mieli znacznie lepiej niż oni za Ceauşescu. Również, że obecnie faszysta Putin faktycznie rządzi w Polsce i na Węgrzech i to samo chce zrobić z Rumunią. Dyskusję przerwała nowa osoba. Starsza pani dołączyła do towarzystwa wypierając sporo wody. Zabulgotało, przeklęty Archimedes. Młodzi w ciemnym kącie prawie nic nie mówili. Tylko pani ruda poprosiła nobliwego pana z siwym wąsem, aby zrobił jej miejsce pod rurą i już tam została.

Przystojniak natychmiast zagadnął nowo przybyła starszą panią. Rozmowa potoczyła się na tematy medyczno-balneologiczne. Pani zachwalała wspaniałość tego źródła, a przystojniak tłumaczył, że pije piwo bo to i ciepło cudownych wód najlepiej go oczyszcza w tym miejscu. Gdy padło słowo: „dupa masa” zacząłem próbować świadomie dekodować rumuńskie słowa. Niestety, tylko przestałem cokolwiek rozumieć, tracąc podświadome zrozumienie całości. Rzekłbym tedy po Rumuńsku: Dupa pierdut.

W międzyczasie Siwa nogi wymoczyła, zachwycona, że jej nie było zimno, mimo wieczornego chłodu. Opowiedziałem jej jak fantastycznie jest poczuć prawdziwy klimat rzymskich łaźni, słuchając języka brzmiącego prawie jak rzymska Vulgata.

Przystojniak usiłował nas zrozumieć, lecz zapewne nawet po Polsku by nie zrozumiał naszego bełkotu. Najwyraźniej znał język Serbów, a może i trochę nasz. Istnieje prawdopodobieństwo, że swoją erudycję, tężyznę fizyczną oraz zamiłowanie do publicznych łaźni zawdzięczał uniwersytetowi ludowemu zwanemu pierdlem. Na pożegnanie rzekł mi: „Idź bracie”. Odpowiedziałem z uśmiechem i życzliwością – żegnaj bracie.

Post factum, skóra mówiła mi: Jestem zdrowa i czysta. Postanowiłem rankiem powtórzyć kąpiel. Obliczyłem, że wanna wymienia wodę w około 3 godziny. W nocy kąpałem się sam, podziwiając gwiazdy w prestiżowym miejscu pod samą rurą. Przystojniak zabrał już swoje puste butelki. Zostawił tylko pustą paczkę Dunhillów. Najwyraźniej i on dbał o czystość tego miejsca, nawet będąc w stanie upojenia. Wymoczyłem się za wszystkie czasy w idealnej temperaturze. Przez wiele dni skóra była aksamitna, pachnąca zdrowiem.

Następnego dnia była wspinaczka. Nie odpadłem ani razu, czując moc Herkulesa. Uwierzyłem też w spa.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Rumunia to wspaniały kraj, gdzie można się za darmo wykąpać w wodzie za milion dolarów w miłym towarzystwie prawdziwych ludzi. Resztą kraju też byłem szczerze zachwycony. Tą ludyczną zgrzebnością, której na zachodzie Europy już nie uświadczysz.

Jak nas rumuńska policja zagłaskała

Zatrzymujesz kampera w piekielnie ulewnym deszczu, trochę na przypale, bo boisz się zjechać na bok, że utkniesz w rwącym błocie. Droga delikatnie mówiąc bardzo boczna i szutrowa i akurat płynie nią rzeka. Wtem przyjeżdża policja na bombach. W górę. Uff.

Za chwilę wraca i dalej na sygnale zatrzymuje się koło nas. Już nie uff.

Do kampera wchodzi ociekający deszczem starszy sierżant i zadaje kłopotliwe pytania po rumuńsku, patrząc z dużym zainteresowaniem na nasze sześć metrów kwadratowych. Pokazujemy mu patelnię z duszącą się papryką. Pan sierżant z pełnym zrozumieniem, przez krótkofalę, mówi uspokajająco, że masa coś tam. Akurat wiem, że „dupa masa” to „po obiedzie”. Gdyż jedyne zdanie jakie jeszcze tydzień temu znaliśmy brzmi „dupa masa cinqi lei pierdata” i znaczy: po obiedzie zgubiłem pięć lei.

Pokazujemy mu przewodnik wspinaczkowy, który pełni u nas rolę kamienia z Rossetty. Policjant się ożywia, wchodzi, leje wodą z płaszcza, żąda mapy, zasiada i z werwą zaczyna opowiadać nam o najlepszych szlakach w okolicy. Po rumuńsku. Ponad godzinę. Myśleliśmy, że nie da się tyle czasu machać rękami.

Wiemy już, jak jest schronisko, szczyt, przełęcz. Wiemy gdzie zostawić samochód, gdzie jeden cabanier zajmuje się dwoma cabanami. I gdzie jest dobra czesta.

Nagrałam cześć rozmowy, bo naprawdę było warto. I jak na nieszczęście nie działał nam oczywiście internet, więc nie dało się nawet techniką posłużyć, a wyglądaliśmy chyba bardzo głupio, bo rumuński sierżant mówił do nas bardzo głośno, drukowanymi literami. Po rumuńsku oczywiście.

Po godzinie nas pożegnał, uścisnął prawice, powiedział, że nazywa się Lucian i czy na pewno nie mamy problemu, bo tam wyżej samochód utknął w wodzie i blokuje drogę.
Więc jak nie mamy problemu, to życzy nam dobrej nocy.

Nasze kompetencje komunikacyjne w zakresie rozumienia języka rumuńskiego wzrosły. A pan sierżant aż się spocił z wysiłku usiłując się z nami porozumieć. Jeśli spotkamy więcej życzliwych policjantów, to za trzy dni będziemy mówili po rumuńsku.

Fragmentu rozmowy można posłuchać tutaj:

Zdjęcia zrobiliśmy już o poranku. Ślady po płynącej rzece jeszcze widać.

Kryptonim „żaba”

Na ścieżce pod skałą leżała na wznak ropucha. Spora, taka jak duży ziemniak i do ziemniaka nieco podobna. Na oko spadła z wysoka i niezamortyzowała. Chciałam ją przewrócić na brzuch, ale niekoniecznie tak gołą ręką, a reszta wycieczki zaprotestowala, nie dała mi łopatki i odmówiła udziału w akcji „żaba”. Rozłożyliśmy sie do wspinania. Nieopodal rozłożonej na wznak mało żywej ropuchy.

Wtem żaba będąca ropucha ruszyła łapą… A potem drugą… Niemrawo. Nie wytrzymałam. Poleciałam ratować żabie życie. Przy pomocy przewodnika wspinaczkowego (aaaa, ja to w zęby biorę — Jakub) obróciłam żabę na brzuszek. Delikatnie przesunęłam w stronę mięsistej kępy trawy, życzyłam powodzenia i oddaliłam sie w stronę frakcji protestujacej. Bo przewodnik, bo znęcam sie nad żaba i w ogóle, całe życie z wariatami.

Tymczasem żaba zniknęła! Po chwili udalo mi sie ją zlokalizować dwa metry od miejsca wypadku. Pracowicie pełzła w gąszcz. Po godzinie całkiem zniknęła w zaroślach. Nie za prędko, nawet jak na ropuchę, ale przynajmniej nikt jej nie rozdepcze, nie zdechnie na wznak i ma szansę znaleźć jakiegos robala.

Mam miłe uczucie, ze zrobiłam dobry uczynek i jeśli nawet żaba nie ma przed sobą długiego życia, to dłuższe i nieco przyjemniejsze.

Bo kto ma ratować rumuńskie ropuchy, jesli nie ja?

Wyrypa 2017 za tydzień

Jeśli masz fajne rumuńskie doświadczenia, znasz miejsca w które powinniśmy zajrzeć — daj znać.
Jak masz niefajne doświadczenia — nie pisz ich, na Jowisza. 

Kupiliśmy atlas Bałkanów, mapy Fogaraszy i wszystkie dwa dostępne przewodniki wspinaczkowe po Rumunii. Jaram się na Transalpinę i Drogę Transogarską jak Savonarola w 1498.

Poza tym wiemy, gdzie jest lokalne centrum wspinaczkowe, które warto odwiedzić (w Braszowie).

Wiemy, że lokalna waluta to leia (księżniczaka, świeć Galaktyko nad jej duszą), kulka lodów to kupa, krem po goleniu krema dupa raz, a dupa masa cinci lei pierdata znaczy po obiedzie zgubiłem pięć lei. Kurs lei za to kształtuje się na poziomie 0,97 złotego, co upraszcza życie. Kupiłam rumuńską winietę, żeby się nie gimnastykować z omijaniem dróg płatnych, co w górzystych krajach zazwyczaj się nie opłaca.

Poza tym wiemy niewiele i mamy mało czasu, żeby się dowiedzieć. W kategorii „na przypale, albo wcale” ten wyjazd zapowiada się naprawdę nieźle.

Jeśli masz fajne rumuńskie doświadczenia, znasz miejsca w które powinniśmy zajrzeć — daj znać.

Jak masz niefajne doświadczenia — nie pisz ich, na Jowisza.